Sosyal Psikoloji

Milgram’ın İtaat Deneyi

Psikologların ya da psikolojiyi seven ve araştıran kişilerin çok iyi bildiği bir deneyden bahsedeceğim size. Evet o meşhur deney ‘Milgram’ın İtaat Deneyi.’ Adından da anlaşılacağı üzere otoriteye olan itaatin boyutunu araştırmıştır Milgram bu deneyinde. Belki de sosyal psikoloji içinde en tartışılan deney de budur. Rahatsız edici bir sonucu vardır. Nedir bu deney nasıl yapılmıştır? Daha iyi anlamanız için oldukça anlaşılır anlatmaya çalışacağım sizlere. Öncelikle bu deney neyi araştırmak istemiştir onun üzerinde biraz duralım. Kişi kendi vicdanı ile çelişen bir durumla karşılaştığı zaman otoritenin isteklerine boyun mu eğecek yoksa vicdanının yapmasını söylediği şeyi mi yapacaktır? İşte deneyimizin merak ettiği soru da bu.

Şimdi anlatacaklarımı gözünüzde canlandırın. 2 kişi Yale Üniversitesi psikoloji laboratuvarına geliyor. Onları bir deneyci karşılıyor ve bu deneyci oldukça sert bir imaj sergiliyor. Deneklere yapacakları çalışmanın cezalandırmanın öğrenme üzerine etkisi hakkında olduğunu söylüyor. İki kişiden birisi diğerine kelimelerden oluşan bir listeyi öğretmeye çalışacak ve öğrencinin yaptığı her hatada öğrenciyi artan elektrik şoku ile cezalandıracaktır. Kimin öğrenci kimin öğretmen olduğunu belirlemek için bir kura çekiliyor ve tabi ki de öğrenci bizim deneycinin işbirlikçisi oluyor. Yani asıl deneyden önceden haberi var. Deneyci, öğrenci rolündeki adamı sandalyeye bağlıyor ve bileklerine elektrotlar yerleştiriyor. Katılımcı da bunları da izliyor tabi.

Deneyci ile denek ana odaya geçerler ve burada 15 volttan 450 volta kadar 15’er voltluk artışlarla değişen düğmelerin olduğu bir düzenek vardır. Bu düzenek de diğer odadaki öğrenciye bağlı. Öğretmen, öğrenci her yanlış cevap verdiğinde voltun derecesini artıracaktır. Deneyde gerçek bir elektrik şoku kullanılmamıştır ama katılımcı kullanıldığını düşünmüştür. Tabi inandırıcı olsun diye düğmeye basınca elektrik cızırtısı sesi duyulur. Katılımcı deneycinin itaatlerine uyar ve öğrenci her yanlış cevap verdiğinde şok vermeye devam eder. 75, 90 ve 105 voltta öğrencinin sızlanmalarını duyar. Artan elektrik şoklarında öğrenci rolündeki kişi daha acı bağırmaya başlar. Devam etmek istemez ve çığlık atar. Ama deneyci şok veren kişiye deneyi devam ettirmesi gerektiği konusunda talimatlar verir. Başka bir seçeneği olmadığını belirtir devam etmesi gerektiğini vurgular. Peki acımasız gözüken bu deneyin sonucu nedir? Deneyciye itaat etmişler midir ?

Milgram deneyi bitirdiğinde katılımcıların %65’i 450 volta kadar gitmiştir. Çok ürkütücü bir veri öyle değil mi?  Deneyi bırakanlar ise yaklaşık 150 voltta bırakmışlardır. Bu sonuçlar otoritenin bizler üzerindeki etkisini gözler önüne seriyor. Yani bu verilere göre; bir seçeneğimiz olsa vicdanımızın sesini mi dinleyeceğiz yoksa otoritenin yapmamızı istediğini mi? Bu sonuçlar gösteriyor ki otorite açık ara galip gelecek.

Aşağıya deneyi daha iyi anlamanız için de bir video bıraktım bir izleyin derim.

 

Reyhan Metin

Mersin Üniversitesi Psikoloji bölümü son sınıf öğrencisi. Sosyal Hizmetler Önlisans mezunu. Hem öğrenmek hem de öğrendiklerini paylaşmak için bu platformu kurdu.

Yorum Ekle

Yorum yazmak için tıklayın